اگر در دوران بارداری احساس کردهاید تنفس از راه بینی برایتان دشوار شده، یا شبها با بینی گرفته از خواب بیدار میشوید، نگران نباشید! گرفتگی بینی در بارداری وضعیتی است که حدود ۳۰٪ از زنان باردار آن را تجربه میکنند. این وضعیت عموما طبیعی و موقتی است و به تغییرات هورمونی بدن در دوران بارداری مربوط میشود. اما از آنجا که مشکلات تنفسی در این دوران میتوانند بر خواب، آرامش و حتی اکسیژنرسانی به جنین اثر بگذارند، لازم است آن را جدی گرفته و با روشهای ایمن کنترل کرد. در ادامه این مقاله به بررسی علت گرفتگی بینی در دوران حاملگی، تفاوت آن با سرماخوردگی، روشهای درمانی و زمان مراجعه به پزشک میپردازیم تا با آگاهی بیشتر این دوران را راحتتر پشت سر بگذارید.
گرفتگی بینی در بارداری طبیعی است؟
گرفتگی بینی در دوران بارداری یکی از علائم رایج و طبیعی است که حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از زنان باردار آن را تجربه میکنند. این مشکل عموما ناشی از تغییرات هورمونی است؛ زیرا افزایش سطح استروژن و پروژسترون باعث تورم بافتهای داخلی بینی و افزایش ترشحات میشود. همچنین، افزایش حجم خون در دوران بارداری موجب گشاد شدن رگهای خونی در مجاری بینی میگردد و همین مسئله تنفس را سختتر میکند. همچنین در این زمینه به گفتهی دکتر بابک ساعدی؛ افزایش هورمونهای جنسی در سهماهه دوم و سوم بارداری موجب شل شدن عضلات و پرخونی بینی میشود و این حالت یک واکنش طبیعی بدن به تغییرات درونزا است.
علت گرفتگی بینی در بارداری
دکتر بابک ساعدی در گفتوگویی با خبرگزاری آنا توضیح میدهد که تغییر در میزان هورمونها بهویژه استروژن و پروژسترون در دوران بارداری، یکی از مهمترین علل بروز گرفتگی بینی در زنان باردار است. علاوه بر این، تغییرات هورمونی، آلرژی فصلی، یا قرار گرفتن در محیطهای خشک نیز میتوانند شدت این وضعیت را افزایش دهند. در جدول زیر، مهمترین علتها را مشاهده میکنید:
| علت | توضیحات |
|---|---|
| افزایش استروژن و پروژسترون | موجب تورم عروق و بافتهای بینی و انسداد مجاری تنفسی میشود. |
| افزایش حجم خون | خونرسانی زیاد در دوران بارداری باعث پرخونی و تورم مخاط بینی میشود. |
| آلرژی یا سینوزیت خفیف | برخی مادران مستعد حساسیت هستند و واکنشهای آلرژیک میتواند گرفتگی را تشدید کند. |
| خشکی محیط یا آلودگی هوا | موجب تحریک مجاری بینی و افزایش احتقان میشود. |
چرا بینی در بارداری متورم میشود؟
ورم بینی در دوران بارداری نتیجهی مستقیم تغییرات هورمونی، احتباس مایعات و افزایش جریان خون در کل بدن است. این تغییرات نهتنها باعث تورم دستها و پاها میشود، بلکه بر بافتهای نرم بینی نیز اثر میگذارد. در نتیجه، دیوارههای بینی ضخیمتر و مخاط آن متورم میشوند. در برخی مادران، این وضعیت حتی ممکن است با احساس خارش، عطسههای مکرر یا خونریزی خفیف بینی همراه باشد. بعلاوه مصرف زیاد نمک، کمخوابی، و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض هوای گرم یا خشک نیز از عوامل تشدیدکننده محسوب میشوند.
گرفتگی بینی از چه ماهی در بارداری شروع میشود؟
گرفتگی بینی از ماه دوم یا سوم بارداری آغاز میشود، اما در بسیاری از مادران، شدیدترین علائم بین ماههای پنجم تا هشتم دیده میشود. علت این امر افزایش چشمگیر سطح هورمونها و حجم خون در نیمه دوم بارداری است. در برخی از زنان، این مشکل تا پایان بارداری ادامه دارد و اغلب در عرض ۲ تا ۴ هفته پس از زایمان بهطور طبیعی برطرف میشود. با این حال، اگر گرفتگی بینی با تب، سردرد یا ترشحات چرکی همراه باشد، احتمال عفونت سینوسی وجود دارد و باید بررسی شود.
تفاوت گرفتگی بینی با سرماخوردگی در دوران بارداری
| ویژگی | گرفتگی بینی بارداری | سرماخوردگی |
|---|---|---|
| مدت زمان | چند هفته تا ماهها | ۵ تا ۱۰ روز |
| ترشحات بینی | شفاف و بدون تب | غلیظ و گاهی زرد یا سبز، همراه با تب |
| سرفه و گلودرد | ندارد یا خفیف است | معمولاً وجود دارد |
| درمان | استراحت و روشهای خانگی | گاهی نیاز به دارو دارد |
گرفتگی بینی در بارداری برای جنین خطرناک است؟
بهطور کلی، گرفتگی بینی در بارداری برای جنین خطرناک نیست؛ زیرا تاثیری مستقیم بر جریان خون جفت یا اکسیژن جنین ندارد. اما اگر انسداد بینی باعث اختلال در خواب، خر و پف شدید یا آپنه خواب شود، ممکن است سطح اکسیژن خون مادر کاهش یابد و این موضوع در درازمدت بر سلامت جنین اثر بگذارد. بنابراین، در صورت وجود علائمی مانند تنگی نفس، خستگی بیشازحد یا خواب آشفته باید با پزشک مشورت شود تا با روشهای ایمن مانند بخور، اسپری سالین یا اصلاح وضعیت خواب، تنفس بهبود یابد.
چه داروهایی برای گرفتگی بینی در بارداری مجاز هستند؟
مصرف دارو در بارداری باید حتما و اکیدا با مشورت پزشک انجام شود. برخی اسپریهای سالین و ضداحتقانهای طبیعی ممکن است بیخطر باشند، اما داروهایی مانند فنیلافرین و سودوافدرین در دوران بارداری توصیه نمیشوند. همچنین جراح بینی ممکن است در موارد خاص اسپری بینی با دوز پایین کورتون را تجویز کند.
روش های درمان گرفتگی بینی در بارداری
دکتر بابک ساعدی در این باره می گوید؛ برای بهبود تنفس در بارداری، از مصرف خودسرانه دارو پرهیز کنید. بخور آب، مرطوب کردن هوا، شستوشوی بینی با سرم نمکی و بالا نگه داشتن سر هنگام خواب، بهترین روشهای طبیعی هستند. درمان این مشکل معمولا نیاز به دارو ندارد و میتوان با چند اقدام ساده آن را کنترل کرد:
- استفاده از بخور آب گرم یا دستگاه بخور برای مرطوب نگهداشتن محیط
- نوشیدن مایعات فراوان برای رقیق کردن ترشحات
- بالا نگه داشتن سر هنگام خواب با استفاده از چند بالش
- شستوشوی بینی با محلول سالین (آب نمک ایزوتونیک)
- تهویه مناسب منزل و پرهیز از دود یا بوهای تند
مادر بارداری چه زمانی برای گرفتگی بینی به پزشک مراجعه کند؟
اگر گرفتگی بینی بیش از چند هفته طول بکشد یا همراه با علائمی مانند تب، سردرد، ترشحات زرد یا سبز رنگ، یا درد در ناحیه پیشانی و گونهها باشد، لازم است مادر حتما به پزشک مراجعه کند چرا که در این موارد، ممکن است علت اصلی سینوزیت یا عفونت تنفسی باشد که نیاز به درمان دارد. دکتر بابک ساعدی تاکید میکند در صورتی که گرفتگی بینی موجب تنگی نفس شود یا با تب، ترشحات رنگی و سردرد همراه باشد، حتما باید تحت نظر پزشک درمان شود.
تکنیک های پیشگیری از گرفتگی بینی در حاملگی
- حفظ رطوبت محیط با بخور یا دستگاه مرطکننده
- مصرف میوه و سبزیجات تازه برای تقویت سیستم ایمنی
- پرهیز از دود سیگار و آلودگی هوا
- استفاده از بالش بلندتر در زمان خواب
- انجام ورزش سبک مانند پیادهروی روزانه برای بهبود گردش خون
تنفس راحت در بارداری..
گرفتگی بینی در دوران بارداری اگرچه آزاردهنده است، اما در اغلب موارد وضعیتی طبیعی و موقتی محسوب میشود. رعایت نکاتی مانند مرطوب نگهداشتن هوا، مصرف کافی آب، شستوشوی بینی با سرم سالین و خوابیدن به پهلوی چپ میتواند تا حد زیادی علائم را کاهش دهد. پس در صورت بروز علائم شدید یا ماندگار، مراجعه به متخصص ضروری است. دکتر بابک ساعدی، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی، با سالها تجربه در زمینه درمان اختلالات تنفسی و گرفتگی بینی، میتواند راهکارهای موثر و ایمنی را برای دوران بارداری ارائه دهد. هدف از درمان، حفظ سلامت مادر و جنین و بهبود کیفیت زندگی در این دوران حساس است.
*~ سوالات متداول درباره گرفتگی بینی در بارداری ~*
بهترین حالت خواب، خوابیدن به پهلوی چپ است که جریان خون و تنفس را بهبود میدهد.
بخور دادن با آب خالص یا چند قطره اسانس ملایم (مثل اکالیپتوس طبیعی) مفید است، اما از بخورهای شیمیایی باید پرهیز کرد.
در بیشتر زنان، گرفتگی بینی ۲ تا ۴ هفته پس از زایمان برطرف میشود. در صورت تداوم، باید علت دیگری مانند آلرژی بررسی شود.
